Σοβαρούς και ολοένα αυξανόμενους κινδύνους από παγετωνικές πλημμύρες αντιμετωπίζει η ευρύτερη περιοχή των Ιμαλαΐων, καθώς η κλιματική αλλαγή επιταχύνει την τήξη των παγετώνων και αυξάνει την αστάθεια των ορεινών περιοχών.
Η προειδοποίηση έρχεται από κορυφαία αξιωματούχο των Ηνωμένων Εθνών, την ώρα που ο απολογισμός των θυμάτων από τις καταστροφικές πλημμύρες της προηγούμενης εβδομάδας στο Νεπάλ, οι οποίες συνδέθηκαν με την κατάρρευση τμήματος παγετώνα, ξεπέρασε τους 1.000 νεκρούς.
Οι επιπτώσεις, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, δεν περιορίζονται στην καταστροφή υποδομών ή στην παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν κατά μήκος των μεγάλων ποτάμιων συστημάτων των Ιμαλαΐων ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με ολοένα μεγαλύτερους κινδύνους, καθώς οι ξαφνικές πλημμυρικές ροές μπορούν να μετατρέψουν ολόκληρες κοιλάδες σε εξαιρετικά επικίνδυνες ή ακόμη και ακατοίκητες περιοχές.
Δύο διαφορετικές απειλές με κοινή ρίζα
«Η τεχνολογία δεν μπορεί να εξελιχθεί αρκετά γρήγορα ώστε να αποτρέψει τις απώλειες κατά μήκος αυτών των τεράστιων ποτάμιων συστημάτων, τα οποία απορροφούν την υπερχείλιση των παγετωνικών λιμνών», δήλωσε στο Reuters η Κάνι Βιγκναράγια, βοηθός γενική γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών και περιφερειακή διευθύντρια Ασίας και Ειρηνικού του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNDP).
Στην περιοχή εκδηλώνονται διαφορετικοί τύποι παγετωνικών πλημμυρών και κατολισθητικών φαινομένων, με κοινό παρονομαστή την ολοένα μεγαλύτερη αστάθεια των ορεινών παγετώνων και του περιβάλλοντός τους.
Η καταστροφή που σημειώθηκε πρόσφατα στο Νεπάλ προκλήθηκε όταν τμήματα παγετώνα κοντά στην κορυφή του Λάνγκτανγκ Λίρουνγκ κατέρρευσαν και κατρακύλησαν προς την κοιλάδα. Η κατάρρευση προκάλεσε κατολίσθηση και στη συνέχεια ένα ισχυρό κύμα νερού, λάσπης και πάγου που κατευθύνθηκε προς τον ποταμό Τρισούλι, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές.
Ένα διαφορετικό αλλά εξίσου επικίνδυνο φαινόμενο είναι οι ξαφνικές υπερχειλίσεις παγετωνικών λιμνών, γνωστές ως GLOFs (Glacial Lake Outburst Floods). Πρόκειται για πλημμύρες που εκδηλώνονται όταν νερό από την τήξη των παγετώνων συσσωρεύεται πίσω από ένα φυσικό φράγμα. Όταν το φράγμα υποχωρήσει ή καταρρεύσει από την αυξημένη πίεση, τεράστιες ποσότητες νερού μπορούν να απελευθερωθούν απότομα και να κινηθούν με μεγάλη ταχύτητα προς τις χαμηλότερες περιοχές.
Και οι δύο κίνδυνοι φαίνεται να ενισχύονται καθώς η κλιματική αλλαγή επιταχύνει την απώλεια πάγου, ενώ παράλληλα αποσταθεροποιεί τα πετρώματα στις υψηλότερες περιοχές των Ιμαλαΐων και αυξάνει την πίεση στα φυσικά φράγματα των παγετωνικών λιμνών.
Εκατομμύρια άνθρωποι σε περιοχές υψηλού κινδύνου
Το πρόβλημα αφορά μια τεράστια περιοχή που εκτείνεται σε τμήματα του Νεπάλ, της Κίνας και της Ινδίας, αλλά και ευρύτερα στην οροσειρά του Ινδοκούς-Ιμαλαΐων.
Ήδη από το 2020 ερευνητές είχαν εντοπίσει 47 δυνητικά επικίνδυνες παγετωνικές λίμνες στο Νεπάλ, την Κίνα και την Ινδία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια ο πραγματικός αριθμός εκτιμάται ότι έχει αυξηθεί σημαντικά.
Σύμφωνα με επικαιροποιημένα στοιχεία που συγκέντρωσε το UNDP σε συνεργασία με άλλους οργανισμούς, ο πληθυσμός που ενδέχεται να βρίσκεται σε κίνδυνο ανέρχεται σε εκατομμύρια ανθρώπους.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο από το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει κοντά σε ποτάμια και κοιλάδες, δηλαδή ακριβώς στις περιοχές από τις οποίες θα περάσει μια πιθανή ξαφνική πλημμυρική ροή.
Για πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους, η μετακίνηση σε μεγαλύτερα υψόμετρα δεν αποτελεί εύκολη λύση, καθώς μπορεί να συνεπάγεται απώλεια κατοικίας, γεωργικής γης, εισοδήματος και πρόσβασης σε βασικές υποδομές.
Στο επίκεντρο και η υδροηλεκτρική ενέργεια
Ιδιαίτερα ευάλωτο είναι και το ενεργειακό σύστημα του Νεπάλ, το οποίο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην υδροηλεκτρική παραγωγή.
Οι παγετωνικές πλημμύρες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε φράγματα, υδροηλεκτρικούς σταθμούς, αγωγούς, δρόμους και ηλεκτρικά δίκτυα, δημιουργώντας προβλήματα όχι μόνο στην ηλεκτροδότηση αλλά και στην οικονομία της χώρας.
Σύμφωνα με το UNDP, η πρόσφατη πλημμύρα κατέστρεψε 15 μεγάλους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που βρίσκονταν υπό κατασκευή, πέρα από τις ζημιές που προκλήθηκαν σε ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις.
Η Βιγκναράγια υπογράμμισε ότι τα ηλεκτρικά δίκτυα και οι υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις μπορούν να καταστούν περισσότερο ανθεκτικά απέναντι στις πλημμύρες με τη χρήση νέων τεχνολογιών και καλύτερου σχεδιασμού.
Ωστόσο, υπάρχουν όρια στο τι μπορούν να αντιμετωπίσουν οι υποδομές.
Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά, το τεράστιο «παλιρροϊκό κύμα λάσπης και πάγου» που δημιουργήθηκε κατά το πρόσφατο καταστροφικό γεγονός θα ήταν πιθανότατα αρκετά ισχυρό ώστε να υπερνικήσει τα περισσότερα διαθέσιμα μέτρα προστασίας. «Δεν υπάρχει κατασκευή που θα μπορούσε να το είχε σταματήσει», ανέφερε.
Η κλιματική αλλαγή αλλάζει τα Ιμαλάια
Οι παγετώνες των Ιμαλαΐων αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της Ασίας, καθώς τροφοδοτούν μεγάλα ποτάμια συστήματα και παρέχουν νερό σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους.
Η ταχεία απώλεια πάγου, όμως, μεταβάλλει πλέον το ισοζύγιο της περιοχής. Η τήξη των παγετώνων δημιουργεί και διευρύνει παγετωνικές λίμνες, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να αποσταθεροποιήσει τα πετρώματα και τις πλαγιές που περιβάλλουν τους παγετώνες.
Έτσι, ένας κίνδυνος που στο παρελθόν αφορούσε κυρίως συγκεκριμένες ορεινές περιοχές μπορεί πλέον να εξελιχθεί σε απειλή για ολόκληρες κοιλάδες και μεγάλα ποτάμια συστήματα.
Η πρόκληση για τις χώρες των Ιμαλαΐων είναι επομένως διπλή: από τη μία πλευρά πρέπει να προστατεύσουν τις κοινότητες και τις κρίσιμες υποδομές από τις ολοένα συχνότερες ακραίες πλημμύρες και, από την άλλη, να προσαρμοστούν σε ένα ορεινό περιβάλλον που μεταβάλλεται ταχύτατα εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Τα Ιμαλάια αποτελούν πλέον ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η κλιματική αλλαγή μπορεί να μετατρέψει την υποχώρηση των παγετώνων από ένα μακροπρόθεσμο περιβαλλοντικό ζήτημα σε άμεση απειλή για ανθρώπινες ζωές, υποδομές και ολόκληρες κοινωνίες.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, Reuters
Όλες οι καιρικές εξελίξεις βρίσκονται εδώ! Βρείτε αναλυτικά όλες τις προγνώσεις μας μέσα από την ιστοσελίδα μας ή από το instagram @weathercompass.gr.
