Η κακοκαιρία που έπληξε την Κρήτη τις τελευταίες ημέρες δεν ήταν ένα συνηθισμένο φθινοπωρινό επεισόδιο. Πίσω από τις εξαιρετικά μεγάλες ποσότητες βροχής βρίσκεται μια ασυνήθιστη για την εποχή ατμοσφαιρική κυκλοφορία, η οποία επηρέασε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και της Μεσογείου και δημιούργησε τις κατάλληλες συνθήκες για την επίμονη εκδήλωση ισχυρών βροχοπτώσεων στο νησί.
Τα προβλήματα ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένα, με πλημμύρες, κατολισθήσεις και σημαντικές ζημιές σε υποδομές, δρόμους, σπίτια, επιχειρήσεις και αγροτικές εκτάσεις. Παράλληλα, σοβαρές καταστροφές καταγράφηκαν σε καλλιέργειες, με αγρότες σε αρκετές περιοχές να βρίσκονται αντιμέτωποι με μεγάλες απώλειες.
Ένα ασυνήθιστο μοτίβο πάνω από την Ευρώπη
Υπό κανονικές συνθήκες, στα τέλη Σεπτεμβρίου και στις αρχές Οκτωβρίου, τα καιρικά συστήματα και οι αέριες μάζες πάνω από την Ευρώπη κινούνται κυρίως από τα δυτικά προς τα ανατολικά, από τον Ατλαντικό προς την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Για την Ελλάδα, αυτή η κυκλοφορία ευνοεί συνήθως τις βροχοπτώσεις στη δυτική χώρα, η οποία δέχεται και τα μεγαλύτερα ύψη βροχής κατά την έναρξη της φθινοπωρινής περιόδου.
Φέτος, όμως, η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική. Η ατμοσφαιρική κυκλοφορία «μπλόκαρε», με ψυχρές αέριες μάζες να κατευθύνονται από τη βορειοανατολική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια και το Αιγαίο. Παράλληλα, οι βροχοπτώσεις μετατοπίστηκαν προς την ανατολική και νότια Ελλάδα, με την Κρήτη να βρίσκεται τελικά στο επίκεντρο μιας επίμονης και ιδιαίτερα έντονης κακοκαιρίας.
Η «εκρηκτική κυκλογένεση» στον Βόρειο Ατλαντικό
Στα τέλη Σεπτεμβρίου σημειώθηκε εκρηκτική κυκλογένεση στον Βόρειο Ατλαντικό, δηλαδή πολύ γρήγορη ενίσχυση ενός βαρομετρικού χαμηλού. Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε τη μεταφορά θερμότερου αέρα προς βορρά, στην ανατολική πλευρά του συστήματος, προς τη Σκανδιναβία. Αυτό συνέβαλε στην περαιτέρω ενίσχυση ενός ισχυρού αντικυκλώνα πάνω από τη βορειοανατολική Ευρώπη.
Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός έντονα κυματισμένου και επίμονου μοτίβου ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, το οποίο ανέκοψε τη συνήθη κίνηση των συστημάτων από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την κάθοδο ψυχρών αερίων μαζών προς τα Βαλκάνια, το Αιγαίο και την Ελλάδα.
Το αποκομμένο χαμηλό και η επιμονή των φαινομένων
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η διάρκεια του συστήματος. Η διαταραχή αποκόπηκε σταδιακά από το κύριο ρεύμα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και σχημάτισε ένα αποκομμένο χαμηλό (cut-off low) πάνω από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.
Σε μια τέτοια κατάσταση, ένα χαμηλό μπορεί να παραμείνει σχεδόν στάσιμο για αρκετές ημέρες, καθώς δεν μετακινείται εύκολα από τους ισχυρότερους ανέμους της ανώτερης ατμόσφαιρας.
Στην προκειμένη περίπτωση, το αποκομμένο χαμηλό παρέμεινε για πολλές ημέρες στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Ταυτόχρονα, οι υψηλές πιέσεις βορειότερα διατήρησαν μεγάλη διαφορά πίεσης και ένα επίμονο βόρειο έως βορειοανατολικό ρεύμα πάνω από το Αιγαίο.
Με αυτόν τον τρόπο συνεχίστηκε η μεταφορά ψυχρών αερίων μαζών προς την Ελλάδα, ενώ ταυτόχρονα η Κρήτη τροφοδοτούνταν συνεχώς με υγρές αέριες μάζες.
Γιατί η Κρήτη δέχθηκε τόσο μεγάλες ποσότητες βροχής
Καθώς η ψυχρή αέρια μάζα περνούσε πάνω από το ακόμη θερμό Αιγαίο, εμπλουτιζόταν με υγρασία και γινόταν ολοένα πιο ασταθής. Η παρουσία του αποκομμένου χαμηλού ευνοούσε παράλληλα την ανοδική κίνηση του αέρα. Όταν, μάλιστα, η βόρεια ροή έφθανε στην Κρήτη, ο αέρας αναγκαζόταν να ανυψωθεί πάνω από τους ορεινούς όγκους του νησιού.
Η ορογραφία της Κρήτης λειτούργησε έτσι ως ένας επιπλέον μηχανισμός ενίσχυσης των βροχοπτώσεων, με αποτέλεσμα σε ορισμένες περιοχές να καταγραφούν τεράστια αθροιστικά ύψη βροχής.
Πάνω από 840 χιλιοστά στη Σαμαριά
Τα στοιχεία από 70 μετεωρολογικούς σταθμούς της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών αποτυπώνουν το μέγεθος του φαινομένου για το πενθήμερο από Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου έως Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026.
Στη Σαμαριά, στη θέση Ξυλόσκαλο, καταγράφηκαν περισσότερα από 840 χιλιοστά βροχής, ενώ στα Ανώγεια Ρεθύμνου ξεπεράστηκαν τα 640 χιλιοστά. Στο Τζερμιάδο, στο Οροπέδιο Λασιθίου, το συνολικό ύψος βροχής έφτασε τα 448 χιλιοστά.
Πρόκειται για εξαιρετικά μεγάλες ποσότητες νερού σε διάστημα μόλις πέντε ημερών, οι οποίες εξηγούν σε μεγάλο βαθμό την έκταση των πλημμυρικών φαινομένων και των καταστροφών που ακολούθησαν.
Μεγάλες ζημιές και στις καλλιέργειες
Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίστηκαν στις υποδομές και το οδικό δίκτυο. Η κακοκαιρία προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε αγροτικές καλλιέργειες, με τις αυτοψίες να αποκαλύπτουν σταδιακά το μέγεθος των απωλειών. Στην περιοχή του Προφήτη Ηλία Ηρακλείου, αναφέρθηκαν σημαντικές καταστροφές σε αμπέλια, ελιές και άλλες καλλιέργειες, ενώ αγροτικές εκτάσεις καλύφθηκαν από νερά, λάσπες και φερτά υλικά.
Ιδιαίτερα σοβαρή είναι η κατάσταση και στο Οροπέδιο Λασιθίου, όπου μεγάλες ποσότητες νερού προκάλεσαν ζημιές σε καλλιέργειες, με αναφορές ακόμη και για τόνους πατάτας που καλύφθηκαν από τα νερά.
Σύμφωνα με τις τελευταίες αναφορές, οι ζημιές αφορούν χιλιάδες στρέμματα, ενώ αγροτικά μηχανήματα και εργαλεία έχουν επίσης καλυφθεί από λάσπη και νερά. Η πλήρης εικόνα των καταστροφών αναμένεται να γίνει σαφέστερη μέσα από τις αυτοψίες που πραγματοποιούνται στις πληγείσες περιοχές.
Ένα μοτίβο που έχει εμφανιστεί και στο παρελθόν
Παρόμοιες ατμοσφαιρικές διατάξεις έχουν συνδεθεί και στο παρελθόν με ακραίες βροχοπτώσεις στην Κρήτη. Η επιστημονική ανάλυση των κακοκαιριών «Χιόνη» και «Ωκεανίδα», τον Φεβρουάριο του 2019, είχε δείξει ότι ο συνδυασμός ισχυρών υψηλών πιέσεων πάνω από την Ευρώπη, χαμηλών πιέσεων νότια της Κρήτης και επίμονης μεταφοράς υγρών αερίων μαζών πάνω από το Νότιο Αιγαίο και το Κρητικό Πέλαγος μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μεγάλα ύψη βροχής.
Η πρόσφατη κακοκαιρία στην Κρήτη αποτελεί ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρική κυκλοφορία μπορεί να δημιουργήσει επίμονες και ιδιαίτερα έντονες βροχοπτώσεις, όταν συνδυαστούν η δυναμική της ατμόσφαιρας, η διαθέσιμη υγρασία και η έντονη ορογραφία του νησιού.
Η διάρκεια ήταν το «κλειδί»
Το στοιχείο που έκανε το συγκεκριμένο επεισόδιο ιδιαίτερα επικίνδυνο δεν ήταν μόνο η ένταση των βροχοπτώσεων, αλλά κυρίως η επιμονή τους για πολλές ημέρες. Η παραμονή του αποκομμένου χαμηλού στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, σε συνδυασμό με την επίμονη βόρεια ροή και την τροφοδότηση της Κρήτης με υγρασία, δημιούργησε έναν μηχανισμό που συνέχισε να παράγει ισχυρά φαινόμενα ξανά και ξανά.
Και όταν τα εδάφη και τα ρέματα είχαν ήδη κορεστεί από τις προηγούμενες βροχές, κάθε νέο κύμα ισχυρών καταιγίδων αύξανε σημαντικά τον κίνδυνο πλημμυρών και κατολισθήσεων.
Η Κρήτη πλέον περνά στη φάση της αποτίμησης των ζημιών, με τις αυτοψίες να συνεχίζονται και το πραγματικό μέγεθος των καταστροφών σε υποδομές, καλλιέργειες και περιουσίες να αποκαλύπτεται σταδιακά.
Πηγές πληροφοριών: meteo.gr / ertnews.gr
Όλες οι καιρικές εξελίξεις βρίσκονται εδώ! Βρείτε αναλυτικά όλες τις προγνώσεις μας μέσα από την ιστοσελίδα μας ή από το instagram @weathercompass.gr.
